16/05/2018 – Cycle céramique- Πηλός και Μέλι : τα κεραμικά αγγεία της μελισσοκομίας

Γιώργος Κυριακόπουλος

Πηλός και Μέλι : τα κεραμικά αγγεία της μελισσοκομίας

Λίγα πράγματα έχουν αλλάξει στην τεχνολογία των κεραμικών σκευών που αφορούν τις κυψέλες, τον τρύγο και την αποθήκευση του μελιού από την Χαλκοκρατία ως τις μέρες μας. Και είναι ενδιαφέρον να παρατηρήσει κανείς ειδικότερα τα κεραμικά σκεύη αυτής της διαδικασίας. Που ναι μεν δεν ήσαν ποτέ τα αποκλειστικά σκεύη της μελισσοκομίας σε μία εποχή ή σε μία περιοχή, παραμένουν όμως απαράλλαχτα σε βασικά υφολογικά και τεχνολογικά τους χαρακτηριστικά μέχρι τα μεταπολεμικά χρόνια και την οριστική σχεδόν κατίσχυση των σύγχρονων ξύλινων κυψελών. Η ομιλία θα επιχειρήσει μία ευρεία παρουσίαση των κεραμικών κυψελών και τον τυπολογικό χωρισμό τους, καθώς και μία παρουσίαση των υπόλοιπων σκευών της μελισσοκομίας της νεώτερης κεραμικής παράδοσης, των καπνιστηριών, των αγγείων διαλογής, συλλογής και φύλαξης και των αγγείων μεταφοράς του μελιού στον ελλαδικό χώρο των τελευταίων δύο αιώνων.

18/04/2018 – Cycle céramique – Η πλινθοκεραμοποιία στη νεότερη Ελλάδα

Χριστίνα Αγριαντώνη

Η πλινθοκεραμοποιία στη νεότερη Ελλάδα

Από τα πρώτα χρόνια του νέου κράτους η κεραμοποιία συνόδευσε την ανάπτυξη της οικοδομικής δραστηριότητας στις ελληνικές πόλεις. Με επίκεντρο την Αθήνα η παραγωγή τούβλων και κεραμιδιών αναπτύχθηκε πρώτα από εποχικά μετακινούμενους ειδικευμένους τεχνίτες, για να περάσει στο βιομηχανικό στάδιο από το τέλος του 19ου αιώνα, χωρίς όμως να εξαφανιστούν οι μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις με τις παραδοσιακές τεχνικές. Η εισαγωγική ομιλία θα παρουσιάσει τις φάσεις ανάπτυξης του κλάδου, σε συνδυασμό με τις εξελίξεις στην τεχνολογία της οικοδομικής, τα σημαντικότερα κέντρα του σε όλη τη χώρα και, συνοπτικά, τις μεγαλύτερες βιομηχανικές επιχειρήσεις πλινθοκεραμοποιίας. Η κύρια ομιλία θα επικεντρωθεί στην περιοχή της Αθήνας, παρουσιάζοντας την τυπολογία των προϊόντων και τη χρήση τους στα κτίρια της πόλης, από την αναγόρευση της σε πρωτεύουσα του Ελληνικού κράτους μέχρι το 1950, καθώς και τη φυσιογνωμία των επιχειρήσεων, τη χαρτογράφηση των εγκαταστάσεων, τις τεχνικές της παραγωγής και το πέρασμα από τις βιοτεχνίες στα εργοστάσια, ιδιαίτερα κατά το α΄ μισό του 20ου αιώνα.

14/03/2018- Cycle céramique- M. Giannopoulou – E. Gratsia

Μιμίκα Γιαννοπούλου Ειρήνη Γρατσία
Τα κεραμικά στα διαβατήρια έθιμα. Παραδείγματα παράδοσης και διαχρονικότητας

Η χρήση κεραμικών σε τελετουργικές και εθιμικές εκδηλώσεις είναι γνωστή από πολύ πρώιμες περιόδους. Πρόκειται είτε για αγγεία που χρησιμοποιούνταν και για καθημερινή χρήση είτε για αγγεία και πήλινα αντικείμενα που κατασκευάζονταν για αυτές τις περιπτώσεις. Το υλικό της παρουσίασης προέρχεται από επιτόπιες έρευνες των ομιλητριών σε μεγάλα και μικρότερα αγγειοπλαστικά κέντρα του ελλαδικού χώρου, αλλά και από βιβλιογραφική έρευνα των περιορισμένων για το θέμα μελετών. Σε πολλές περιπτώσεις εξετάζεται η διαχρονία σε τελετουργίες και δρώμενα, αλλά και στο γεγονός ότι τα περισσότερα παραδείγματα αφορούν διαβατήριες τελετές, με προεξάρχοντα αυτά που αφορούν το γάμο και, κυρίως, τον θάνατο. Στο πλαίσιο της διάλεξης και προκειμένου να τονιστεί η στενή σχέση των ανθρώπων με τα κεραμικά αντικείμενα σε όλες τις εκφάνσεις του βίου τους, θα παρουσιαστούν για πρώτη φορά σε διάλογο δημοτικά τραγούδια που αναφέρονται στη συμβολική χρήση κεραμικών. Επτά μουσικοί, ειδικοί στην παραδοσιακή μουσική και τα δημοτικά τραγούδια, θα παίξουν κλαρίνο, πήλινο τουμπελέκι, πήλινο αυλό και άλλα κρουστά. Επιμέλεια Βασίλης Οικονόμου.

21/02/2018- Cycle céramique- E. Psychogiou

Ελένη Ψυχογιού

Ο φούρνος ως κοιλιά-μήτρα, συμβολική αναπαράσταση της Μητέρας-Γης-«Μαυρηγής» σε καρναβαλικά και μαντικά δρώμενα

Στο σύγχρονο λαϊκό φαντασιακό ο κάτω κόσμος, ο Άδης, είναι η επικράτεια της θεϊκής «Μαυρηγής» όπου κατοικούν μετά θάνατο οι «μαύροι» νεκροί. Η «Μαυρηγή» είναι συμβολικά η υποχθόνια, αδηφάγος κοιλιά- μήτρα όπου χωνεύονται οι πάσης φύσεως νεκροί και όπου συντελείται η χθόνια ιερογαμία της Μαυρηγής με τον χθόνιο εραστή, από όπου γεννιέται η αναβλάστηση και η αναγέννηση των ανθρώπων, των ζώων και της φύσης εν γένει. Ο πήλινος ή με εσωτερική επίστρωση πηλού φούρνος, γυναικείος ως προς την κατασκευή και τη χρήση, συμβολοποιεί αυτή τη χθόνια «γαστέρα» όπου «ψήνονται» και γεννιούνται τα ψωμιά, όπως τα παιδιά Στο πλαίσιο της εποχικής, διαβατήριας ιερής τελετουργίας της Αποκριάς με την συμβολική και μυητική ανατροπή του φυσικού και του κοινωνικού γίγνεσθαι, ο «κάτω κόσμος» ανεβαίνει στον «επάνω», η χθόνια ιερογαμία επιτελείται μέσα από σεξουαλικές αναπαραστάσεις πάνω στη γη και οι καρναβαλιστές, μεταμφιεσμένοι ως μαύροι νεκροί (άνθρωποι ή ζώα), δρουν τελετουργικά και θεατρικά ανάμεσα στους ζωντανούς. Στη Νέδουσα της Μεσσηνίας η τελετουργική και συμβολική ταύτιση των καρναβαλιστών με τους «μαύρους» νεκρούς, επιτελείται με το «μουτζούρωμά» τους με τη μαύρη αιθάλη από το στόμιο εν ενεργεία φούρνου, σύμβολο του ιερού «μαύρου» αιδοίου και της υποχθόνιας, μαύρης μήτρας, της «Μαυρηγής».Ο φούρνος ως κοιλιά-μήτρα, συμβολική αναπαράσταση της Μητέρας-Γης-«Μαυρηγής» σε καρναβαλικά και μαντικά δρώμενα Στο σύγχρονο λαϊκό φαντασιακό ο κάτω κόσμος, ο Άδης, είναι η επικράτεια της θεϊκής «Μαυρηγής» όπου κατοικούν μετά θάνατο οι «μαύροι» νεκροί. Η «Μαυρηγή» είναι συμβολικά η υποχθόνια, αδηφάγος κοιλιά- μήτρα όπου χωνεύονται οι πάσης φύσεως νεκροί και όπου συντελείται η χθόνια ιερογαμία της Μαυρηγής με τον χθόνιο εραστή, από όπου γεννιέται η αναβλάστηση και η αναγέννηση των ανθρώπων, των ζώων και της φύσης εν γένει. Ο πήλινος ή με εσωτερική επίστρωση πηλού φούρνος, γυναικείος ως προς την κατασκευή και τη χρήση, συμβολοποιεί αυτή τη χθόνια «γαστέρα» όπου «ψήνονται» και γεννιούνται τα ψωμιά, όπως τα παιδιά Στο πλαίσιο της εποχικής, διαβατήριας ιερής τελετουργίας της Αποκριάς με την συμβολική και μυητική ανατροπή του φυσικού και του κοινωνικού γίγνεσθαι, ο «κάτω κόσμος» ανεβαίνει στον «επάνω», η χθόνια ιερογαμία επιτελείται μέσα από σεξουαλικές αναπαραστάσεις πάνω στη γη και οι καρναβαλιστές, μεταμφιεσμένοι ως μαύροι νεκροί (άνθρωποι ή ζώα), δρουν τελετουργικά και θεατρικά ανάμεσα στους ζωντανούς. Στη Νέδουσα της Μεσσηνίας η τελετουργική και συμβολική ταύτιση των καρναβαλιστών με τους «μαύρους» νεκρούς, επιτελείται με το «μουτζούρωμά» τους με τη μαύρη αιθάλη από το στόμιο εν ενεργεία φούρνου, σύμβολο του ιερού «μαύρου» αιδοίου και της υποχθόνιας, μαύρης μήτρας, της «Μαυρηγής».